Usulsüz Müracaat veya Şikâyet Hallerinin Farklı Kurum ve Mevzuatlarda Tanımları
Genel Tanım ve Kapsam
Usulsüz müracaat veya şikâyet halleri, kanun ve nizamlarla belirlenmiş usul ve kurallara riayet etmeden yapılan başvuruları ifade eder. Bu tanım, yazılı, sözlü veya elektronik yollarla gerçekleştirilen müracaat ve şikâyetleri kapsar ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yapılan müracaatlar hariç tutulur .
Bu ihlal, disiplin suçu olarak nitelendirilir ve kurumlara göre farklı mevzuatlarda düzenlenmiştir. Temel unsur, hiyerarşik silsileye uymadan doğrudan üst makamlara veya yetkisiz mercilere başvurmaktır.
Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK) Mevzuatı
TSK’da usulsüz müracaat, sıralı sicil amirlerine müracaat edilmeden üst makamlara veya CİMER gibi platformlara yapılan başvurularla tanımlanır. 4/1/1961 tarihli ve 211 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanunu‘nun 26. maddesi, her askerin şikâyet hakkını tanırken, 27. maddesi şikâyetin en yakın amire yapılacağını belirtir. 30. maddesi ise şikâyetlerin tahkik edilerek karara bağlanacağını düzenler . Örnek olarak, 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu’nun 15. maddesi uyarınca, sıralı sicil amirlerine başvurmadan CİMER’e yapılan müracaatlar usulsüz müracaat ve şikâyette bulunmak disiplinsizliği sayılır ve uyarma cezası gerektirir
Jandarma, Emniyet ve Sahil Güvenlik Teşkilatı ve Genel Kolluk Disiplini
Emniyet’te usulsüz müracaat, hiyerarşik en yakın amire haber vermeden CİMER aracılığıyla doğrudan üst makama yapılan şikâyetlerdir. 7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun 8-2/b maddesi, “Mevzuatta belirlenmiş usul ve kurallara riayet etmeden sözlü, yazılı veya elektronik olarak müracaat veya şikâyette bulunmak” fiilini kınama cezası ile cezalandırır .
Devlet Memurlarının Şikayet ve Müracaatları Hakkında Yönetmelik, şikâyetlerin söz veya yazı ile en yakın amirden başlayarak silsile yolu ile ve şikayet edilen amirlerin atlanarak yapılacağını hükme bağlar (md. 5). Müracaatlar da benzer usullere tabidir (md. 11-13).
CİMER başvuruları, amire bildirim yapılmadan yapılırsa usulsüz kabul edilir; ancak hakkın kötüye kullanımı yoksa ve hak arama hürriyeti kapsamında ise hukuka uygun bulunabilir .
Devlet Memurları Genel Hükümleri (657 Sayılı Kanun)
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 21. maddesi, müracaat ve şikâyetlerin söz veya yazı ile en yakın amirden başlayarak silsile yolu ile yapılacağını belirtir. Bu, 125. maddesinin (E) bendinin alt bendi ile usulsüz müracaat veya şikayette bulunmak disiplin suçu olarak cezalandırılır (uyarma cezası) .
Yönetmelik md. 10, şikâyet edenin usul ve esaslara aykırı davranmaması gerektiğini vurgular. CİMER gibi platformlara silsile dışı başvuru, soruşturma gizliliğini ihlal ile birleşirse ceza nedeni olur.
Diğer İlgili Kurumlar ve Uygulama Örnekleri
4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun, şikâyetlerin şekil şartlarını taşımayan hallerini işleme koymaz . Kollukta (Emniyet, Jandarma), şikâyetlerin yazılı hale getirilmesi zorunludur; usulsüz ihbarlar işlemden kaldırılır.
CİMER başvuruları, haksız şikâyet kastı yoksa şikâyet hakkı kapsamındadır; ancak silsileye uymazsa disiplin cezası verir .
Değerlendirme ve Ortak Unsurlar
Farklı kurum ve mevzuatlarda usulsüz müracaat veya şikâyet, silsileye uymama, yetkisiz merciye doğrudan başvuru ve mevzuata aykırı yol ile tanımlanır. Şikâyet hakkı korunurken (Anayasa md. 74), kötüye kullanım cezalandırılır. TBMM hariç tutulması genel istisnadır .
Uygulamada, BİMER sıkça usulsüzlük nedeni olur; ancak etkin çözüm sağlanmazsa meşru kabul edilebilir .
