HAGB Kararının Jandarma Uzman Çavuş Olmaya Etkisi, HAGB Kararı Almış Uzman Çavuş Adayının Hukuki Durumu
Jandarma uzman çavuş alımlarında adayların adli geçmişi, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması kapsamında değerlendirilen önemli unsurlardan biridir. Bu kapsamda özellikle Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) kararı bulunan adayların başvurularının kabul edilip edilmeyeceği uygulamada sıklıkla tartışma konusu olmaktadır. HAGB kararının hukuki niteliği ile askerî personel alımına ilişkin mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, bu kararın uzman erbaşlığa etkisinin doğru anlaşılması önem taşımaktadır. Bu çalışmada HAGB kurumunun hukuki niteliği, kamu görevlerine etkisi, uzman
erbaş alımlarındaki idari değerlendirme kriterleri ve Uzman Erbaş Yönetmeliği kapsamında engel suçlar ele alınmaktadır.
HAGB Kavramının Hukuki Niteliği
Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB), sanığın suç işlediğine kanaat getirilmesine rağmen belirli koşulların varlığı halinde hükmün açıklanmasının ertelenmesini sağlayan bir ceza muhakemesi kurumudur. HAGB kararı mahkûmiyet hükmü doğurmaz ve denetim süresi başarıyla tamamlandığında dava düşer.
“HAGB, daha önce kasıtlı bir suçtan dolayı mahkûmiyeti bulunmayan kişilerin toplumda suçlu olarak damgalanmaması ve yararlı bir birey olarak tekrar topluma kazandırılması amacıyla belli koşullara bağlı olarak tanınan bir imkândır.”
Bu niteliği itibarıyla HAGB hukuki sonuç doğuran kesin bir hüküm değildir.
HAGB kararı verilmesi halinde mahkeme hükmü açıklanmaz ve kişi hakkında mahkûmiyet sonucu doğmaz. Bu nedenle HAGB kararı, klasik anlamda bir ceza mahkûmiyeti olarak kabul edilmemektedir. “HAGB kararıyla muhakeme süreci tümüyle sona ermediğinden ve bu açıdan muhakemeyi sonlandıran bir karar olmadığından HAGB kararı hüküm değildir.” Denetim süresinin sorunsuz şekilde tamamlanması halinde dava düşer ve kişi hakkında herhangi bir mahkûmiyet sonucu doğmaz.
HAGB’nin Kamu Görevleri ve İdari İşlemlere Etkisi
HAGB kararının kamu görevlerine etkisi uygulamada sıkça tartışılmaktadır. Genel kabul gören görüşe göre HAGB kararı memuriyete doğrudan engel teşkil etmez. Başvurucular tarafından yapılan itirazlarda da “HAGB kararının memuriyete engel teşkil etmediği” yönünde değerlendirmeler yer almaktadır.
Bununla birlikte kamu görevlileri bakımından disiplin hukuku ile ceza hukuku birbirinden bağımsızdır. Nitekim 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 131/1 maddesi uyarınca ceza davasında HAGB kararı verilmiş olması, disiplin soruşturması açılmasına ve disiplin cezası uygulanmasına engel değildir.
Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması bakımından ise HAGB kayıtlarının incelenebilmesi mümkündür.
4045 sayılı Kanun kapsamında yapılan düzenlemeler ile güvenlik soruşturması yapan birimlerin HAGB kayıtlarını değerlendirebilmesi mümkün hale gelmiştir. Ancak bu durum HAGB kararının otomatik olarak kamu görevine engel teşkil ettiği anlamına gelmemektedir.
Önceki HAGB Kararının Tekrar HAGB’ye Etkisi
Ceza muhakemesi uygulamasında daha önce HAGB kararı almış bir kişinin yeniden HAGB kararı alıp alamayacağı da tartışılan konular arasındadır. Uygulamada kabul edildiği üzere önceden uygulanan HAGB kararı CMK 231. maddenin yeniden uygulanmasına engel teşkil etmemektedir. Bunun temel nedeni, HAGB kararının hukuki sonuç doğurmaması ve mahkûmiyet sayılmamasıdır. Ancak denetim süresi içerisinde yeni bir kasıtlı suç işlenmesi halinde önceki HAGB kararı ortadan kalkar ve ertelenen hüküm açıklanır. Bu durumda kişi hakkında daha önce verilmiş olan ceza kesinleşmiş hale gelir.
Uzman Çavuş Adaylığı ve HAGB’nin İdari Etkileri
Uzman çavuş adaylığı, Uzman Erbaş Kanunu ve Uzman Erbaş Yönetmeliği hükümlerine tabidir. Bu kapsamda adaylar hakkında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılması zorunludur. HAGB kararı bulunan adaylar bakımından temel tartışma konusu, bu kararın uzman erbaşlığa kabul edilme sürecinde engel oluşturup oluşturmadığıdır. Uygulamada verilen bazı yargı kararlarında şu değerlendirme yapılmıştır:
“Hakkında 18 yaşından küçük iken işlediği suçtan dolayı HAGB kararı verildiği, Uzman Erbaş Yönetmeliğinde HAGB kararı verilmiş olmasının uzman erbaşlığa kabul edilmeme nedeni olarak sayılmadığı…” Bu tür değerlendirmelerde, aday hakkında verilen ret kararlarının hukuka aykırı
olabileceği ifade edilmiştir. Dolayısıyla HAGB kararı tek başına uzman erbaşlığa engel olarak kabul edilmemektedir.
Uzman Erbaş Yönetmeliğinde Yer Alan Engel Suçlar
Uzman erbaşlığa kabul edilme şartları Uzman Erbaş Yönetmeliğinin 6. maddesinde düzenlenmiştir. Bu maddeye göre adayların bazı suçlardan mahkûm olmamış olmaları gerekmektedir.
Buna Göre Aşağıdaki Suçlardan Mahkûm Olan Kişiler Uzman Erbaş Olamaz:
- Devletin güvenliğine karşı suçlar
- Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar
- Millî savunmaya karşı suçlar
- Devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk
- Zimmet
- İrtikap
- Rüşvet
- Hırsızlık
- Dolandırıcılık
- Sahtecilik
- Güveni kötüye kullanma
- Hileli iflas
- İhaleye fesat karıştırma
- Edimin ifasına fesat karıştırma
gibi suçlardan mahkûmiyet bulunması halinde adayın başvurusu kabul edilmemektedir. Burada dikkat edilmesi gereken önemli nokta, yönetmelikte mahkûmiyetin engel olarak düzenlenmiş olmasıdır. HAGB ise hukuki niteliği gereği mahkûmiyet olarak kabul edilmemektedir.
Sonuç ve Değerlendirme
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı, ceza hukuku bakımından mahkûmiyet doğurmayan özel bir kurumdur. Bu nedenle HAGB kararı bulunan bir kişinin otomatik olarak jandarma uzman çavuş olamayacağı şeklinde kesin bir kural bulunmamaktadır. Uzman erbaş alımlarında esas olan husus, adayın Uzman Erbaş Yönetmeliğinde sayılan engel suçlardan kesinleşmiş mahkûmiyetinin bulunmamasıdır. HAGB
kararı ise hukuki niteliği gereği mahkûmiyet sayılmadığından tek başına kabul edilmeme nedeni olarak değerlendirilmemelidir. Bununla birlikte güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması kapsamında HAGB
kayıtlarının görülebilmesi mümkündür. Bu nedenle uygulamada adayın durumu suçun niteliği, denetim süresinin tamamlanıp tamamlanmadığı ve güvenlik soruşturması sonuçları birlikte değerlendirilerek belirlenmektedir.
Sonuç olarak, hakkında HAGB kararı bulunan bir kişinin jandarma uzman çavuş
olabilmesi somut olayın özelliklerine bağlı olarak idare tarafından yapılacak değerlendirme ile belirlenmektedir. İdarenin bu konuda verdiği kararların hukuka aykırı olduğu düşünülüyorsa, adayın idari yargıda iptal davası açma hakkı bulunmaktadır.
