7068 sayılı Kanun Kapsamında Jandarma Genel Komutanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü ve Sahil Güvenlik Komutanlığı Personeline Verilecek Meslekten Çıkarma Cezasını Gerektiren Fiiller Hakkında Bir İnceleme

GİRİŞ VE YASAL ÇERÇEVE

7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun (ve yasalaştırdığı 682 sayılı KHK), Jandarma Genel Komutanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü ve Sahil Güvenlik Komutanlığı personelinin disiplin işlemlerini düzenlemektedir. Yargı kararlarında, meslekten çıkarma cezasının doğrudan 7068 sayılı Kanun’un 8. maddesinin 6. fıkrasında sayılan fiiller uyarınca verilebildiği veya daha hafif cezaların “ağırlaştırıcı nedenler” (Madde 10) kapsamında meslekten çıkarmaya dönüştürülebildiği görülmektedir. Ayrıca, Kanun’da açıkça sayılmayan bazı fiiller için geçiş hükümleri ve atıflar yoluyla 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu veya mülga Emniyet Teşkilatı Disiplin Tüzüğü hükümlerinin uygulandığı tespit edilmiştir

7068 SAYILI KANUN KAPSAMINDA MESLEKTEN ÇIKARMA CEZASINI GEREKTİREN DOĞRUDAN FİİLLER

Yargı kararlarında, Kanun’un 8. maddesinin 6. fıkrasının çeşitli bentlerine dayanılarak verilen meslekten çıkarma cezaları ve bu fiillerin uygulaması şu şekilde tespit edilmiştir:

• Hizmetle İlgili Belgeyi Yetkisiz Kişilere Vermek (Md. 8/6-d): Jandarma Genel Komutanlığı personeli (uzman erbaş) için, hizmete özel “Görevlendirme Esasları” belgesini sosyal medyada paylaşmak bu kapsamda değerlendirilmiştir.
• Amir/Üstlerin İcraatına Karşı Çıkmak ve Toplu Hale Dönüştürmek (Md. 8/6-c): Jandarma personeli için, atama sonrası valiliğe yapılan başvurular bu madde kapsamında cezalandırılmışsa da, yargı mercileri fiilin tanımdaki “toplu hale dönüştürme ve görevi engelleme” unsurlarını taşımadığı gerekçesiyle tipiklik şartının oluşmadığına hükmetmiştir.
• Yasak Silah ve Mühimmat Bulundurmak (Md. 8/6-y): Emniyet Genel Müdürlüğü personeli için, menşei belli olmayan silah/mühimmat bulundurma fiili meslekten çıkarma sebebi sayılmıştır. Ancak ceza verme zamanaşımı (2 yıl) süresinin geçirilmesi iptal nedeni olmuştur.
• Şüpheli/Sanığın Kaçmasına İmkan Vermek (Md. 8/6-f): Jandarma personeli için, şüpheliyi bilerek ve isteyerek serbest bırakmak fiili, ikrar ve delillerle sabit görülerek meslekten çıkarma cezası hukuka uygun bulunmuştur.
• Gerçeğe Aykırı Rapor/Tutanak Düzenlemek (Md. 8/6-h): Jandarma personeli için, kasıtlı olarak gerçek dışı rapor vermek veya amirine yanlış bilgi içeren raporu imzalatmak bu madde kapsamında değerlendirilmiş ve ceza onanmıştır.
• Kaçakçılık Yapmak (Md. 8/6-o): Jandarma personeli için, kaçakçılarla ilişki kurmak veya kaçakçılık yapmak fiili meslekten çıkarma sebebidir. Ancak savunma hakkının usulüne uygun kullandırılmaması (Madde 31) iptal gerekçesi yapılmıştır.
• Uyuşturucu Madde Kullanımı (Md. 8/6-m): Emniyet personeli için, uyuşturucu madde kullanımı fiili, biyolojik örnekler ve tanık beyanlarıyla sabit görüldüğünde meslekten çıkarma cezası hukuka uygun bulunmuştur.
• Mesleğin Saygınlığını Zedeler Şekilde Uygunsuz Yerlere Gitmek ve İçkiye Düşkünlük (Md. 8/6-i ve 8/6-çç): Jandarma personeli için gazinoya gitmek ve alkol almak bu maddelerle ilişkilendirilmişse de, yargı mercileri “içkiye düşkünlük” tanımının süreklilik arz etmesi gerektiğini ve mekanın “uygunsuz yer” statüsünün somutlaştırılması gerektiğini belirterek işlemi iptal etmiştir.
• Bildiri Dağıtmak/Basına Bilgi Vermek (Md. 8/6-ü – 682 KHK): Jandarma personeli için, askeri teçhizatla çekilen videonun sosyal medyada paylaşılması ve meslek onurunu zedeleyici algı oluşturması bu kapsamda değerlendirilmiştir.

İkincil Kaynak Bilgisi:

• Siyasi Faaliyet (Md. 8/6-s – 682 KHK): Emniyet personeli için, siyasi partilerin yararına/zararına çalışmak veya siyasi toplantılara katılmak fiili meslekten çıkarma gerekçesi olarak uygulanmıştır (Gaziantep BİM 2020/679).
• Yetkiyi Çıkar Amaçlı Kötüye Kullanmak (Md. 8/6-ç – 682 KHK): Emniyet personeli için, mülki amirin adını kullanarak esnaftan para istemek (irtikap iddiası) bu madde kapsamında meslekten çıkarma nedeni sayılmıştır (Erzurum BİM 2020/34).

AĞIRLAŞTIRICI NEDENLERLE MESLEKTEN ÇIKARMA (MADDE 10)

Kanun’un 10. maddesi uyarınca, normalde daha hafif ceza gerektiren fiillerin “Devlet ya da kişileri zarara uğratması” veya “hizmetin gecikmesine/durmasına neden olması” durumunda cezanın meslekten çıkarmaya yükseltildiği görülmüştür:

• Emri Yerine Getirmemek (Md. 8/5-ç-4 + Md. 10/1): Emniyet personeli için, amirin emrini yapmamak normalde 24 ay durdurma gerektirirken, zarar veya hizmet aksaması şartı gerçekleştiğinde meslekten çıkarma verilebilmektedir. Ancak yargı, zararın somut bilgi ve belgeyle kanıtlanamaması durumunda ceza artırımını iptal etmektedir.
• Belge/Veri Yok Etmek veya Bozmak (Md. 8/5-ç-11 + Md. 10/3): Emniyet personeli için, göreve ilişkin belge veya verileri yok etmek/değiştirmek fiili, hizmeti aksattığı gerekçesiyle meslekten çıkarma ile cezalandırılmıştır.
• Görevi Savsaklamak (Md. 8/2-ı + Md. 10/10): Emniyet personeli için, darbe girişimi gecesi göreve gelmemek gibi fiillerde bu madde işletilmiş; ancak fiilin “kasıtlı müsamaha” içerip içermediği ve zararın ağırlığı yargı denetimine tabi tutulmuştur.

GEÇİŞ HÜKÜMLERİ VE DİĞER KANUNLARLA İLİŞKİ (657 DMK VE MÜLGA TÜZÜK)

7068 sayılı Kanun’da veya 682 sayılı KHK’da açıkça sayılmayan bazı fiiller için, Kanun’un 9. maddesi (Devlet memurluğundan çıkarma için 657’ye atıf) ve Geçici 1. maddesi (Lehe hüküm ve eski mevzuatın uygulanması) işletilmektedir:

• Sahtecilik ve İftira: 7068 sayılı Kanun’un 8/6 maddesinde “sahtecilik” ve “iftira” fiilleri sayılmamıştır. Yargı kararları, bu fiiller için 657 sayılı Kanun’un 125/E-g maddesindeki “Memurluk sıfatı ile bağdaşmayacak nitelik ve derecede yüz kızartıcı ve utanç verici hareketlerde bulunmak” hükmünün veya fiil tarihindeki mülga Emniyet Teşkilatı Disiplin Tüzüğü’nün uygulandığını belirtmektedir.
• Emniyeti Suistimal: Emniyet personeli için, arkadaşının silahını satmak amacıyla alıp iade etmemek gibi fiiller, 657 sayılı Kanun’un 125/E-g maddesi kapsamında değerlendirilmiştir.
• Devleti/Teşkilatı Aşağılamak: Emniyet personeli için, Whatsapp gruplarındaki mesajlar veya sosyal medya paylaşımları, mülga Tüzük’ün 8/47. maddesi veya 657 sayılı Kanun’un 125/E-g maddesi kapsamında cezalandırılmıştır.

İkincil Kaynak Bilgisi:

• Cinsel İstismar (Irza Tasaddi) ve Kazanç Getirici Uğraş: Emniyet personeli için bu fiillerde de mülga Emniyet Örgütü Disiplin Tüzüğü hükümlerine ve 657 sayılı Kanun’a atıf yapılarak işlem tesis edildiği görülmüştür (Ankara BİM 2018/702 Konya BİM 2018/1017).

UYGULAMA USULLERİ VE İPTAL NEDENLERİ

Yargı kararlarında, fiil sübuta erse dahi usul hataları nedeniyle meslekten çıkarma cezalarının iptal edildiği sıkça görülmektedir

• Savunma Hakkı (Md. 31): Hakkında meslekten çıkarma istenen personelin, Yüksek Disiplin Kurulu’nda evrak inceleme, tanık dinletme ve sözlü/yazılı savunma yapma hakkının hatırlatılmaması veya kullandırılmaması, işlemin iptaline neden olan en yaygın usul hatasıdır.
• Zamanaşımı (Md. 29): Fiilin işlendiği tarihten itibaren iki yıl içinde disiplin cezası verilmemesi, ceza verme yetkisini zamanaşımına uğratmakta ve işlem iptal edilmektedir.
• Yetki ve Şekil: Yüksek Disiplin Kurulu toplantılarına katılmaması gereken kişilerin (örn. soruşturma aşamasında ceza veren amirlerin) katılımı kararı sakatlamaktadır.

KURUM BAZLI DEĞERLENDİRME

• Jandarma Genel Komutanlığı: Raporlanan kararlarda; belge paylaşımı, firara imkan sağlama, sahte rapor, kaçakçılık ve emre itaatsizlik gibi konularda 7068 sayılı Kanun’un doğrudan uygulandığı çok sayıda örnek mevcuttur.
• Emniyet Genel Müdürlüğü: Silah/mühimmat bulundurma, uyuşturucu kullanımı, emre itaatsizlik (ağırlaştırılmış), veri yok etme ve sahtecilik/iftira (657 DMK atfıyla) konularında yoğunlaşan kararlar bulunmaktadır

Literatür Raporu

1.Hukuki Çerçeve ve Kapsam

7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun, Emniyet Genel Müdürlüğü (EGM), Jandarma Genel Komutanlığı (JGK) ve Sahil Güvenlik Komutanlığı (SGK) personelinin disiplin rejimini düzenleyen temel mevzuattır. Literatürde belirtildiği üzere, bu Kanun kapsamındaki personel; EGM teşkilatındaki her sınıf memur ile JGK ve SGK teşkilatlarında görev yapan subay, astsubay, uzman jandarma, uzman erbaş, sözleşmeli erbaş/er ve diğer memurları kapsamaktadır.

Yusuf Karadeniz (2020), JGK personelinin “asker” niteliğine sahip olduğu dönemde veya doğrudan İçişleri Bakanlığına bağlı olduğu dönemde, 657 sayılı Kanun’un istisna getiren düzenlemesi gereği kendi özel kanunu olan 7068 sayılı Kanun’a tabi olduğunu belirtmektedir. Ancak hüküm bulunmayan hallerde 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun disiplin hükümlerinin uygulanacağı ifade edilmiştir.

2.Meslekten Çıkarma Cezasının Tanımı ve Hukuki Sonuçları

7068 sayılı Kanun’un 7. maddesinde disiplin cezaları ağırlık derecesine göre sıralanmış olup, “Meslekten Çıkarma” cezası, “Devlet Memurluğundan Çıkarma” cezasından bir önceki en ağır yaptırımdır.

Şeyma Yavaş Başar (2024), bu iki ceza türünün karıştırılmaması gerektiğini vurgulayarak şu ayrımı yapmaktadır:

“Meslekten çıkarma cezası almış bir personel; Emniyet, Sahil Güvenlik, Jandarma’da yeniden çalışamayacak, ancak farklı bir kamu kurumunda devlet memuru olarak çalışma imkânı bulabilecektir.”

Buna karşılık devlet memurluğundan çıkarma cezası, kişinin memuriyet sıfatını tamamen sona erdirmektedir. Yusuf Karadeniz (2020), meslekten çıkarma cezasının Anayasa’nın 70. maddesindeki kamu hizmetine girme hakkına etki edecek ağırlıkta “tasfiye edici” nitelikte bir ceza olduğunu belirtmektedir.

3.Meslekten Çıkarma Cezasının Uygulanma Nedenleri

Literatür incelendiğinde, meslekten çıkarma cezasının iki temel yolla uygulandığı görülmektedir:

• A. Disiplin Ceza Puanı Usulü: 7068 sayılı Kanun’un 12. maddesi uyarınca getirilen “disiplin ceza puanı” sistemi, personelin disiplinsizliği alışkanlık haline getirmesi durumunda meslekten çıkarılmasını öngörür. Yusuf Karadeniz (2020) bu durumu şöyle örneklendirmiştir

“Örneğin idare; farklı disiplin amirlerinden manevi nitelikte on iki ‘uyarma’ ve ‘kınama’ cezası alan memuru, ‘bağlı yetki’ kapsamında, meslekten tart etmek zorundadır.”

• B. Sayma Usulü ile Belirlenen Fiiller (Katalog Suçlar): Kanun, meslekten çıkarma cezasını gerektiren fiilleri tek tek saymıştır. Özgün Yapağı (2023), Kanun’un 8. maddesinin 6. fıkrasında kamu görevlisinin ahlaki durumuyla ilgili düzenlemelerin (iffetsiz kişilerle ilişki, gayri tabii mukarenet vb.) TSK Disiplin Kanunu ile paralel olduğunu ve bu fiillerin meslekten çıkarmayı gerektirdiğini belirtmektedir. Ayrıca Resul Kesin (2022), Emniyet mensupları için “genel kadınlarla yaşamak” gibi fiillerin meslekten ihraç nedeni olduğunu vurgulamaktadır.

4.Yetkili Kurullar ve Karar Alma Süreci

Meslekten çıkarma cezası, ağır sonuçları nedeniyle alt disiplin amirleri tarafından değil, yetkili disiplin kurulları tarafından verilmektedir.

• Yetki Sınırları: Seza Zülal Korkmaz (2023), İl Polis Disiplin Kurullarının komiser yardımcısı, komiser ve başkomiserlere meslekten çıkarma cezası veremeyeceğini, bu yetkinin Emniyet Genel Müdürlüğü Merkez Disiplin Kurulu veya Bakanlık Yüksek Disiplin Kurulu’nda olduğunu belirtmektedir.
• Jandarma Örneği: Yusuf Karadeniz (2020), Kastamonu İdare Mahkemesi’nin bir kararını alıntılayarak, astsubay çavuş rütbesindeki bir personele İl Jandarma Disiplin Kurulu tarafından verilen meslekten çıkarma cezasının (veya alt ceza uygulamasının), yetkinin Jandarma Genel Komutanlığı Merkez Disiplin Kurulu’nda olması nedeniyle “yetki unsuru yönünden hukuka aykırı” bulunarak iptal edildiğini aktarmaktadır

5.Soruşturma Usulü ve Zamanaşımı

Disiplin soruşturmalarında usul kurallarına riayet edilmesi, işlemin hukuki geçerliliği için hayati önem taşımaktadır.

• Zamanaşımı: Yusuf Karadeniz (2020), meslekten çıkarma ve devlet memurluğundan çıkarma cezaları için fiilin öğrenildiği tarihten itibaren 6 ay içinde disiplin soruşturmasına başlanması gerektiğini, aksi halde ceza verme yetkisinin zamanaşımına uğrayacağını belirtmektedir.
• Soruşturmacı Atanması: Aynı yazar, disiplin amirinin doğrudan savunma alarak ceza vermesinin hukuka aykırı olduğunu, mutlaka bağımsız bir soruşturmacı atanarak inceleme yapılması gerektiğini vurgulayan Diyarbakır 3. İdare Mahkemesi kararını örnek göstermektedir.

6.Yargısal Denetim ve Uygulama Sorunları

Yargı kararlarında, meslekten çıkarma cezalarının denetiminde “ölçülülük” ve “geçmiş hizmetler” gibi kriterlerin dikkate alındığı görülmektedir.

• Alt Ceza Uygulaması: Yusuf Karadeniz (2020), Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu’nun bir kararında, personelin geçmiş çalışmalarının başarılı olması durumunda alt ceza uygulanıp uygulanmayacağının tartışılmadan doğrudan meslekten çıkarma cezası verilmesini hukuka aykırı bulduğunu belirtmektedir.
• Emeklilik Durumu: Celâl Işıklar (2024), personel emekli olsa veya istifa etse dahi, statüdeyken işlenen ağır disiplin suçları (yüz kızartıcı suçlar vb.) nedeniyle hakkında soruşturma yürütülüp meslekten çıkarma cezası verilebileceğine dair Danıştay kararları ve doktrindeki görüşlere yer vermiştir. Bu durum, personelin tekrar kamu görevine dönmesini engellemek veya rütbe geri alınması gibi sonuçlar doğurması açısından önemlidir.

Sonuç

7068 sayılı Kanun kapsamında meslekten çıkarma cezası; EGM, JGK ve SGK personeli için “kolluk mesleğinden tasfiye” anlamına gelen, hem belirli fiillerin işlenmesi hem de disiplin puanının dolmasıyla uygulanabilen ağır bir yaptırımdır. Bu cezanın tesisinde yetkili kurulun (Merkez veya Yüksek Disiplin Kurulları) doğru belirlenmesi, 6 aylık soruşturma zamanaşımına uyulması ve geçmiş hizmetlerin değerlendirilmesi, işlemin hukuka uygunluğu açısından kritik öneme sahiptir.